Energie & Welzijn
Welke overtuigingen draag je met je mee?
Welke overtuigingen draag je met je mee?
Je hebt gedachten over jezelf die bijna overal met je meegaan. Gedachten over onzekerheden, dingen waar je moeite mee hebt of gedachten over situaties waar je jezelf behoorlijk in de weg kan zitten.
Daarnaast zijn er ook andere gedachten die minder opvallen. Deze gedachten zijn zo 'oud en vertrouwd' dat je nog nauwelijks merkt dat je ze hebt.
Ik mag geen fouten maken.
Ik wil niemand teleurstellen.
Ik moet sterk zijn.
Ik moet alles zelf oplossen.
Ik mag niet te veel ruimte innemen.
Waarschijnlijk spreek je deze zinnen nooit letterlijk en hardop uit. Toch kan de overtuiging die achter deze zinnen zit invloed hebben op hoe je reageert in situaties, welke keuzes je maakt en wat je jezelf wel of niet toestaat.
De overtuigingen die het allerminst opvallen, kunnen het meest interessant zijn om nader te onderzoeken.
Hoe ontstaan overtuigingen?
Overtuigingen vinden hun oorsprong in wat we ervaren en hoe we vervolgens betekenis geven aan deze ervaringen. Dit zet zich al op jonge leeftijd in, denk hoe bijvoorbeeld opvoeding en omgeving een rol spelen hierin, maar denk ook aan de relaties die je hebt en aangaat, allerlei gebeurtenissen in je leven die een vervolg kennen. Soms is één specifieke ervaring zelfs heel bepalend voor de rest van je leven.
Een overtuiging ontstaat vaak doordat iets zich steeds opnieuw herhaalt. Je hebt bijvoorbeeld gezien, dat aanpassen waardering oplevert, of dat sterk zijn wordt beloond of je leert dat het veiliger voelt om bepaalde gevoelens niet te laten zien. Langzaam kunnen vanuit deze herhalingen eigen gemaakte conclusies uit ontstaan.
Ik moet rekening houden met anderen.
Ik mag geen fouten maken.
Ik moet me aanpassen om erbij te horen.
Op het moment van ontstaan, kan een overtuiging volkomen passend zijn. De overtuiging helpt om situaties beter te begrijpen, op deze situaties te reageren en soms helpen de overtuigingen je ook om jezelf te beschermen.
Echter, omstandigheden veranderen constant. Daarbij verander jij ook. Wat op een bepaald punt in je leven logisch of behulpzaam was, kan jaren later nog steeds vanuit een automatisme meespelen terwijl het helemaal niet meer past bij wie je nu bent of wat je op dit moment nodig hebt.
Is dit iets waar jij stil bij kun staan? Overtuigingen die je vandaag met je meedraagt, zonder dat je hier bewust voor hebt gekozen om deze overtuigingen te blijven geloven?
Wat zijn schaduwovertuigingen?
Niet iedere overtuiging die je hebt, is makkelijk te herkennen. Enkele overtuigingen kun je waarschijnlijk direct benoemen. Andere overtuigingen liggen wat verder op de achtergrond en ben je minder bewust van. Deze worden pas zichtbaar wanneer een bepaalde situatie iets diep in jou raakt.
Deze minder bewuste overtuigingen worden ook wel schaduwovertuigingen genoemd. Ze heten niet zo omdat ze donker of negatief zijn, maar omdat ze zich als het ware buiten het directe zicht bevinden. Ze bevinden zich in de schaduw.
De reactie die ontstaat vanuit de overtuiging is zichtbaar en duidelijk, maar de reactie is duidelijker dan de overtuiging die eronder ligt. Die overtuiging kan soms ver in de schaduw zijn.
Enkele voorbeelden
Kun je jezelf voorstellen dat je iets heel graag goed wilt doen. Maar je merkt dat je gespannen raakt wanneer je een fout maakt. Aan de oppervlakte denk je misschien direct aan perfectionisme. Maar daaronder kan de overtuiging liggen: 'ik mag geen fouten maken'.
Het kan ook zijn dat je het moeilijk vindt om een grens aan te geven. Je weet dat je iets niet wilt, maar je zegt toch ja. Daaronder zou bijvoorbeeld de schaduwovertuiging 'ik mag een ander niet teleurstellen' kunnen meespelen.
Het betekent overigens niet dat achter iedere reactie één verborgen overtuiging gezocht moet worden. Mensen reageren nu eenmaal verschillend op situaties en daar kunnen allerlei redenen voor zijn.
Maar het kan zijn dat je merkt dat bepaalde reacties of patronen zich steeds opnieuw blijven aandienen, dan kan het interessant zijn om niet alleen te kijken naar wat je doet, maar ook naar wat je op zo'n moment over jezelf gelooft.
Hoe kunnen overtuigingen invloed hebben op wat je doet?
Een overtuiging is niet alleen iets wat je denkt. De overtuiging kan een grote rol spelen in hoe je een situatie beoordeelt en hoe je hier vervolgens op reageert.
Neem bijvoorbeeld de overtuiging 'ik mag een ander niet teleurstellen'. Die hoeft niet letterlijk door je hoofd te gaan wanneer iemand je iets vraagt. Toch kan het invloed hebben op wat er na de vraagstelling gebeurt. Je zegt ja terwijl je eigenlijk nee wilde zeggen. Je legt je grens net iets verder weg of houdt meer rekening met de reactie van de ander dan met wat je zelf nodig hebt.
Bij 'ik moet het goed doen' zal het heel anders zijn. Misschien bereid je jezelf veel langer voor dan nodig is. Of blijf je iets uitstellen omdat het nog niet goed genoeg voelt of blijf je achteraf zoeken naar wat beter had gekund.
Dezelfde situaties en overtuigingen hoeven niet bij iedereen tot hetzelfde gedrag te leiden. De één gaat harder werken, terwijl de ander zich terugtrekt. Daarom is het niet zo interessant om een lijst op te stellen welke overtuiging welk gedrag veroorzaakt.
Het is interessanter om bij jezelf te leren herkennen wanneer iets gebeurt en welke gedachte over jezelf daarin mee lijken te spelen.
Zo wordt een overtuiging minder abstract. Je kunt gaan zien hoe iets wat je over jezelf bent gaan geloven terug kan komen in alledaagse keuzes, reacties en patronen.
Hoe herken je een overtuiging die op de achtergrond meespeelt?
Een overtuiging kondigt zichzelf in de meeste gevallen natuurlijk niet aan. Je denkt niet plots: hé, daar is mijn overtuiging dat ik niemand mag teleurstellen.
Je merkt wel dat er van alles in jezelf gebeurt. Een goed voorbeeld is een gesprek zijn waar je lang over blijft nadenken. Of dat je bijvoorbeeld spanning voelt wanneer je een grens voor jezelf wilt aangeven, of je merkt dat een kleine simpele opmerking van iemand veel harder binnenkomt dan je had verwacht.
Juist deze terugkerende situaties kunnen aanwijzingen verschaffen kijkend naar jouw schaduwovertuigingen. Omdat herhaling vaak iets zichtbaar maakt.
Daarnaast kan je innerlijke dialoog veel vertellen. Let bijvoorbeeld eens op gedachten die beginnen met:
Ik moet eigenlijk…
Ik kan niet zomaar…
Ik mag niet…
Straks denken ze dat…
Eerst moet ik…
Dit soort zinnen die door je hoofd gaan lijken soms heel vanzelfsprekend. Toch kan het interessant zijn om eens goed bij stil te staan bij het waarom. Waarom voelen deze gedachten voor mij zo vanzelfsprekend?
Herkennen begint met opmerken
Wanneer je een overtuiging begint te herkennen, wordt een gedachte waar je nooit zo bij stilstond zichtbaar.
Je hoeft hier echt niet direct iets mee moet doen. Je hoeft de gedachte niet te veranderen, los te laten of te verklaren. Voor deze eerste stap is het genoeg om simpelweg te beseffen dat het er is.
Je kijkt dus niet meer alleen meer naar wat je doet of denkt, maar wordt vervolgens nieuwsgierig naar een innerlijke overtuiging die daarin mogelijk meespeelt.
Zelf onderzoeken: wat speelt onder de oppervlakte?
Met de herkenningskaart onderzoek je aan de hand van enkele vragen welke overtuiging op dit moment bij jou mee zou kunnen spelen.
Je begint met een korte gronding en vertrekt daarna vanuit iets waar je in het dagelijks leven tegenaan loopt. Van daaruit volg je je eigen gedachten, zonder lang te hoeven zoeken of analyseren.
Aan het einde kijk je terug naar wat je hebt opgeschreven en probeer je één overtuiging te herkennen die daarin naar voren komt.
Je hoeft daar vervolgens niets mee te doen. Deze oefening gaat alleen over zien wat er misschien al die tijd al was.
Wat zichtbaar wordt, kun je gaan herkennen
Een overtuiging hoeft niet meteen weg omdat je deze hebt ontdekt. Een overtuiging zit soms ook heel diep. Nu merk je misschien ook pas hoe vaak dezelfde gedachtes in allerlei verschillende situaties terugkomen. Dit is de waarde van bewustwording.
Je herkent sneller wanneer je vanuit een vertrouwd patroon reageert. Je hoort misschien eerder dat bekende ik moet… of ik mag niet… in jezelf. Vervolgens kun je gaan onderscheiden wat werkelijk bij de situatie van nu hoort en wat je al veel langer met je meedraagt, maar niet meer in het hier en nu past.
Wil je hier verder bij stilstaan?
Soms is het prettig om niet alleen te onderzoeken wat je bij jezelf herkent, maar er samen naar te kijken.
Binnen begeleiding bij HUV is er ruimte voor wat je op dat moment bezighoudt.
Je hoeft vooraf niet precies te weten waar iets vandaan komt of wat er moet veranderen.
Misschien vind je dit ook interessant
Waarom zeg ik niet wat ik eigenlijk wil zeggen?
Wat vertelt je huis over jou?
Leren luisteren naar jezelf